Vizita Oficial S.E. PM ho Komitiva iha Munisipiu Lautem hodi haree besik Servisu Munisipál nian bazeia ba Rezultadu Avaliasaun Kondisaun Mínima

LUTEM, 16 Marsu 2026 – S.E. Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral hamutuk ho Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE), Gastão Francisco de Sousa, Ministru Obras Publika, Samuel Marçal no Membru Governu balun akompaña Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hala’o vizita ofisiál ba Munisípiu Lautem hodi haree besik servisu Munisipál nian bazeia ba rezultadu avaliasaun kondisaun mínima ne’ebé hala’o husi Ministériu Administrasaun Estatal, atu nune’e iha tinan 2027 munisípiu sira ne’ebé preparadu ona bele Haka’at ba  eleisaun Kámara Munisipál.

Programa ne’e parte ida husi preparasaun Governu Konstitusionál Da-sia molok implementa Polítika Desentralizasaun Administrativa no Poder Lokál. Tuir planu, iha 2027 sei transfere poder no responsabilidade husi Governu Sentrál ba nível lokál, atu nune’e povu bele partisipa diretamente iha governasaun no dezenvolvimentu.

Programa ne’ebé hala’o iha Ginasio Munisipal Lautem, perante Xefe Governu ho komitiva, Presidente Autoridade Munisipiu Lautem, hahu ho aprezentasaun ne’ebé foka ba perfil Munisipiu, vizaun no Misaun, planu Estrategiku Munisipal 2026-2030, estrutura funsionamentu Autoridade, estrutura programa, sub-programa no aktividade seluk.

Kona-ba dadus demografiku Tinan 2025 nian no PAM mos relata kona-ba total populasaun Lautem nian Vizaun ho Misaun Munisipiu Lautem mak hakarak transforma ekonomia Munisipiu Lautem ba ekonómia ida ho nivel mediu hodi asegura kualidade moris no hasa’e reziliensia, afirma PAM Lautem, Melio de Jesus iha nia aprezentasaun.

Misaun mak promove kualidade Rekursus Humanus, liu husi edukasaun no formasaun profisional hodi sai agente ba transformasaun ekonomia, promove servisu saúde, edukasaun, investe Iha setor produtivu, promove setor privadu no hari instituisaun públika ho profisional.

PAM mos relata kona-ba planu investimentu Munisipal Tinan 2026-2030, forsa trabalhu Administrasaun Munisipiu Lautem Tinan 2026.

PAM mos informa kona-ba estrutura programa, sub-programa, atividade no alokasaun orsamentu. Relata mos kona-ba programa no alokasaun OGE iha Planu Asaun Anual Tinan 2024-2026, Planu Aprovizionamentu, total reseitas iha Tinan 2025.

Presidente Autoridade Munisipiu Lautem deskreve kona-ba implementasaun projetu PDIM 2023-2026, implementasaun projetu PNDS Tinan 2023-2026. Refere mos konaba kapasidade institusional hanesan progresu atinjidu, dezafius no estrategia ba futuru.

PAM Lautem informa kona-ba alokasaun orsamentu ba Programa Merenda Eskolar husi tinan 2025-2026.

PAM mos relata konaba fasilidade Saude. Iha Munisipiu Lautem hanesan Centru Saude, Postu Saude iha munisípiu Lautem,

Presidente Autoridade Munisipiu Lautem mos relata konaba dadus benefisiariu Programa Bolsa da Mae Kondisional no Idosos Iha Tinan 2025. Iha setor Agrikultura, PAM informa area potensial sira mak hanesan natar no to’os ne’ebé balun produs no kultivu ona rezultadu diak ba populasaun iha munisípiu Lautem.

PAM mos informa kona-ba ekipamentus agrikola ne’ebé ezistente iha Munisipiu Lautem, merkadu Munisipal Lautem, sitiu turistiku, dadus Estrada munisipiu Lautem, Be-rural, dezenvolvimentu setor Infraestrutura, dadus asesu be-mos Iha area Urbana, asesu eletrisidade.

Ikus liu PAM ko’alia kona’ba estrategia futuru hanesan pilar Sosial, ekonomia, Infraestrutura no enkuadramentu institusional.

Entretantu,  Sua Exelénsia Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral iha nia intervensaun, foka ba rekomendasaun bazeia ba rezultadu Avaliasaun Kondisaun Mínima.

Iha Sistema Administrativu no expediente,  Sua Exelénsia Ministru rekomenda presiza hadia prosedimentu administrativu, hadia servisu jestaun arkivu no aplikasaun Sistema arkivu digital. Iha Rekursus Humanus rekomenda atu aumenta volume asistensia teknika no formasaun iha area planeamentu, administrasaun, finansas, Aprovizionamentu no informatika  liu husi MAE.

Presiza atualiza baze dadus Rekursus Humanus Munisipal trimestralmente. Identifika kabeamentu orsamentu molok halo rekrutamentu ba forsa trabalhu foun.  Presiza kria SOP no Termu Referensia hodi fasilita kolokasaun kuadru tuir nesesidade servisu Iha munisipiiu.

Exelénsia Ministru MAE mos informa katak, tuir observasaun jeral husi MAE, iha inisiu tinan 2026, Munisipiu tenki aprezenta planu orsamentu no planu Aprovizionamentu hodi hetan aprovasaun husi Superior Tutela molok atu implementa.

Tenki ezekuta orsamentu tuir kategoria no tenki iha kabimentu orsamentu molok emotional CPC ( Commitment Payment Voucher). Halo Planu Asaun Anual, orsamentu Minisipal ho nia Ezekusaun, programa, Planu Investimentu Minisipal no Planu Aprovizionamentu hotu tenki publika Iha Portal Munisipal.

Tuir rekomendasaun, iha Tinan 2026  presiza asistensia teknika hodi asegura kualidade Iha planu, kualidade Iha implenentasaun no kualidade Iha rezultadu.  Sei presiza formasaun Genetika no Teknika hahu husi Fevereiru to Novembru 2026.

Rekomenda mos ba Servisu Munisipal Edukasaun, Saude, Agrikultura, Seguransa Alimentar, PNDS no Agensia Fiskalizasaun Munisipal tenki tau atensaun ba implementasaun programa merenda eskolar ne’ebe tenki uza 75℅ produto lokal, tamba bele hamoris ekonomia lokal no hasae rendimentu Uma Kain husi Aldeia no Suku, nune’e mos nu’udar parte ida hodi bele hamenus kiak.

Iha sesaun husu no hatan, partisipante sira hato preokupasaun no husu atu destaka Rekursus Humanus tuir nia koñesimentu no experiensia, implementasaun projetu PNDS, husu atu Governo tau atensaun makas ba Estrada no hasa’e servisu PNDS nian iha suku sira

Preokupasaun sira hotu hetan kedas resposta husi membrus Governu relevantes no Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmao. Maibe komunidade munisípiu Lautem hatudu entuziasmu maka’as no prontu ona hodi simu Poder lokal.

Ikus liu iha konkluzaun, Sua Exelénsia  Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão husu atensaun ba Autoridade Munisipiu Lautem atu tau atensaun ba Kalendariu Ezekusaun, prinsipalmente programa Merenda Eskolar.  Hadia no hasae kbi’it husi Postu Administrativu tun ba Suku no Aldeias nu’udar parte ida atu bele hakat ba Poder Lokál.

Xefe Governu mos husu Autoridade Munisipiu atu fo atensaun ba setor privadu nu’udar parseiru servisu hodi partisipa ativa iha prosesu dezenvolvimentu Munisipiu Lautem.

Pontu importante ne’ebe Primeiru-Ministru insisti mak povu munisipiu Lautem tenki prepara-an ho hanoin ida deit dezenvolve imi nia munisipiu, Lautem oan sira mak hatene diak liu potensialidade sira no Rekursu sira iha imi nia munisipiu, S.E. Primeiru Ministru Kayrala Xanana Gusmão husu ba Lautem nia oan sira atu bele utiliza

osan povu nian tenki uza ho didiak hodi fó benefisiu duni ba povu Lautem.

Dala ida tan Xefe Governu husu ba dirigentes Munisipiu Lautem atu evita hahalok, familiarismu, Sukuismu, Partidarismu iha prosesu saida deit mak hala’o iha Munisipiu ne’e, maibe ho hanoin ida deit dezenvolve Lautem.

Aktividade Governu nian ba preparasaun no avaliasaun kondisaun mínima ba munisípiu sira remata ho foto hamutuk ho autoridade munisípiu Lautem, hamutuk ho Membru Governu Membru Parlamentu Nasionál no Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão iha salaun Ginasio Lautem.

Partisipa iha dialogu ne’e, membru Parlamentu Nasionál, Ministro Transportes e Comunicacoes, Ministra da Saúde, Ministro da Agrikultura, ministro Obras Publicas, ministra Edukasaun, Secretario de Estado Arte e Cultura, Secretario de Estado Cominicacao Social, Diretores Gerais MAE, representante Confisaun Religiosa, Administrador Postos Administrativos, Chefe dos Sucos, Chefes Aldeias, representante Veteranos, PNTL, F-FDTL, sosiedade civil, estudantes no intelektuál Lautém oan, no Komunidade sira iha Lautem

#Hotu

Medi@mae2026